چهار نفر از اصحاب با سابقه و مورد اعتماد امامان پيشين بودند كه يكى پس از ديگرى اين وظيفه خطير را بر عهده داشته و به عنوان نوّاب خاص آن حضرت معروفند . اين افراد از طرف امام عليه السّلام با وكلاى او در دورترين نقاط بلاد اسلامى در تماس بوده و نامه‌ها و خواسته‌هاى شيعيان را به محضر مقدس ايشان مىرساندند و در جواب ، توقيعاتى از طرف آن حضرت صادر مىشد . نكتهء قابل توجه آن كه در اين دوره نه تنها شخص حضرت بقية اللّه عليه السّلام از ديده‌ها پنهان بود ، بلكه سفراى او نيز به طور ناشناخته و بدون آن كه جلب توجه كنند عمل مىكردند . افزون بر آن ، دورى شيعيان امامى از برنامه‌هاى انقلابى و براندازى ، سبب شد تا با تهديدهاى كمترى مواجه شده و بتوانند به اوضاع خويش سر و سامانى بدهند . نتيجه اين موضعگيرى آن بود كه شيعيان امامى در مركز خلافت عباسى ، حضور قاطع خويش را حفظ نمودند و به عنوان يك اقليت رسمى و شناخته شده ، خود را بر حكومت عباسى و سنيان افراطى ذى نفوذ در بغداد ، تحميل كردند . در اين زمان ، مركزيت شيعه در بغداد ، با نظارت خود بر شيعيان ديگر بلاد ، زندگى مذهبى آنها را نيز تحت سازمان و تشكيلات خود در آورد . سياستهاى خاصى كه در آن دوره ، از سوى شيعيان به كار گرفته شد و از پشتيبانى امامان معصوم عليهم السّلام نيز برخوردار بود ، نفوذ برخى از بزرگان شيعه در دستگاه خلافت عباسى و حتى تصدّى مقام وزارت آنها بود . « 1 » در اينجا شرحى كوتاه از نوّاب خاصّ امام زمان عليه السّلام و نيز اقداماتى كه به دستور آن حضرت و به وسيلهء آنان صورت مىگرفت ارائه مىدهيم : 1 - عثمان بن سعيد عمرى سمّان او اولين نايب خاص حضرت بقية اللّه عليه السّلام بود . سمّان يعنى روغن فروش . اختيار اين شغل ، به منظور پوشش براى فعاليتهاى مذهبى و سياسى وى بود ؛ زيرا اموالى ، كه براى رسانيدن آن به امام ، به وى داده مىشد ، در ظرف روغن مىنهاد و نزد

--> ( 1 ) . نك : خاندان نوبختى ، صص 96 - 97